ปรัชญา 幽玄 (Yugen) ผสานการออกแบบ ที่ไม่ใช่การเปิดเผยทุกอย่าง
ก่อนอื่น ต้องแก้ความเข้าใจผิดที่แพร่หลายที่สุด
ในตลาดออกแบบไทย คำว่า "สไตล์ญี่ปุ่น" มักถูกลดทอนเหลือแค่สามอย่าง: สีเอิร์ธโทน ไม้ธรรมชาติ และห้องที่โล่งไม่มีของ ถ้าสามอย่างนี้ครบ คนก็เรียกมันว่า "มินิมอลแบบเซน" แล้วจบ
นี่คือความเข้าใจผิดที่ทำให้งานออกแบบ "แบบญี่ปุ่น" ในตลาดส่วนใหญ่หน้าตาเหมือนกันไปหมด เพราะทุกคนกำลังลอกเปลือกอันเดียวกัน
ปรัชญา 幽玄 (Yugen) ไม่ใช่คำอธิบายของความเรียบง่าย มันเป็นแนวคิดที่มาจากทฤษฎีการแสดงละคร Noh ของเซอามิ (世阿弥, Zeami Motokiyo) ในศตวรรษที่ 14-15 ใจความสำคัญไม่ใช่ "การมีน้อย" แต่คือ ความลึกที่ถูกบอกใบ้ ไม่ใช่ถูกเปิดเผยทั้งหมด ความงามที่เกิดขึ้นในพื้นที่ระหว่างสิ่งที่ตาเห็นกับสิ่งที่ใจต้องจินตนาการต่อเอง
พูดง่ายๆคือ ห้องที่โล่งเพราะไม่มีอะไรให้ดู กับห้องที่งามเพราะซ่อนบางอย่างไว้ไม่ให้ดูหมด สองอย่างนี้อยู่คนละขั้วกันเลย และ Hanakenzai เลือกทำงานกับขั้วที่สอง
รากที่แท้จริงจาก In praise of shadow (陰翳礼讃) ถึงงานสถาปัตยกรรม
ทานิซากิ จุนอิจิโร (谷崎潤一郎) เขียนไว้ใน 陰翳礼讃 (In Praise of Shadows, 1933) ว่าความงามแบบญี่ปุ่นดั้งเดิมไม่เคยพยายามเอาชนะเงา แต่ออกแบบร่วมกับมัน ห้องแบบญี่ปุ่นดั้งเดิมไม่ได้ต้องการแสงสว่างทั่วถึงเท่ากันทุกตารางเมตร มันต้องการให้แสงไล่ระดับ ให้มีมุมที่สว่างและมุมที่จมอยู่ในเงาครึ่งหนึ่ง เพราะความต่างระดับของแสงนั่นเองที่สร้างมิติ สร้างความลึก และสร้างความรู้สึกว่าพื้นที่นั้น "ไม่มีวันเห็นหมดในคราวเดียว"
นี่คือจุดที่ Yugen แสดงตัวเป็นรูปธรรม: กระดาษ shoji ที่กรองแสงแทนที่จะปล่อยผ่านตรงๆ, ชายคาที่ยื่นออกมาบังแดดแรงจนเกิดร่มเงาลึกใต้ชายคา, ประตูบานเลื่อนที่เปิดเผยพื้นที่ทีละส่วนแทนที่จะเป็นห้องโถงเปิดโล่งทั้งหมดในสายตาเดียว
สังเกตว่าทั้งหมดนี้คือ การออกแบบเชิงพื้นที่ และแสง ไม่ใช่การเลือกเฉดสีผนัง นี่คือจุดที่แยกงานออกแบบที่เข้าใจรากจริงออกจากงานที่แค่ก็อปปี้พาเลตสี
ปรัชญา 幽玄 (Yugen) แปลงเป็นภาษาออกแบบที่ Hanakenzai ใช้ได้จริง
1. Ma (間) ช่องว่างที่มีหน้าที่ ไม่ใช่พื้นที่ที่เหลือ
Ma คือช่องว่างระหว่างองค์ประกอบ ระยะระหว่างเสากับผนัง ระยะหยุดก่อนเปิดประตูเข้าสู่ห้องถัดไป ในงานออกแบบผังที่อิง shaku module (910mm grid) ช่องว่างเหล่านี้ไม่ใช่สิ่งที่เหลือจากการจัดวางเฟอร์นิเจอร์ แต่เป็นสัดส่วนที่ถูกกำหนดไว้ตั้งแต่ต้นเพื่อสร้างจังหวะการเคลื่อนไหวในบ้าน
2. Layered concealment การเผยพื้นที่ทีละชั้น
บ้านที่ออกแบบตามหลักนี้จะไม่เปิดสายตาให้เห็นสุดขอบพื้นที่ตั้งแต่ก้าวแรก การใช้ระดับพื้นต่าง (段差), ฉากกั้นครึ่งความสูง, หรือประตูบานเลื่อนที่บังคับให้ผู้ใช้เดินผ่านหลายจุดก่อนถึงพื้นที่หลัก ทั้งหมดนี้คือเทคนิคสร้าง Yugen ในเชิงพื้นที่ ไม่ใช่การประหยัดพื้นที่หรือกั้นห้องแบบทั่วไป
3. วัสดุที่เปลี่ยนหน้าตาตามมุมมองและแสง
พื้นผิวไม้แท้ และวัสดุตกแต่งคุณภาพสูงอย่างของ DAIKEN panel / Shikoku Texuture color มีลักษณะที่ texture รับแสงต่างกันไปตามมุมมองและเวลา ต่างจากวัสดุพิมพ์ลายเรียบที่ให้ผลลัพธ์เดียวกันไม่ว่าจะมองจากมุมไหน คุณสมบัตินี้เองที่ทำให้พื้นผิวมี "ชีวิต" ตามช่วงเวลาของวัน ซึ่งสอดคล้องกับหลักการเงา-แสงของทานิซากิโดยตรง
คู่แข่งในตลาดไทยที่ขายภาพลักษณ์ "บ้านสไตล์ญี่ปุ่น" ส่วนใหญ่แข่งกันที่ระดับเปลือก โทนสี, เฟอร์นิเจอร์นำเข้า, คำว่า "มินิมอล" หรือ "เซน" ที่ใช้แบบไม่มีรากอ้างอิง สิ่งเหล่านี้ลอกกันได้ง่าย...
สิ่งที่ลอกยากกว่ามากคือความเข้าใจระดับปรัชญาที่เชื่อมโยงกับพฤติกรรมผู้ใช้จริง นั่นคือ การรู้ว่าเมื่อไหร่ควรใช้เงา เมื่อไหร่ต้องใช้แสง การอ่านต้นฉบับภาษาญี่ปุ่นโดยไม่ผ่านการตีความซ้อนของนักเขียนตะวันตก และการแปลงสิ่งนี้เป็นเกณฑ์ปฏิบัติที่ยังคง compliant กับความปลอดภัยของผู้สูงอายุ นี่คือตำแหน่งที่ Hanakenzai มีความได้เปรียบเชิงโครงสร้าง ไม่ใช่แค่เชิงการตลาด
ความคิดเห็น